Kasların çizgili yapısı

İskelet kaslarının hücreleri, mikroskop altında incelendiklerinde çizgili oldukları görülür. Bu hücreler demetler halinde bulunurlar. Bazı durumlarda, örneğin kalçadaki terzi kasında, hücreler birbirlerine paralel olup, hücre demetleri her iki uçta birer kirişe bağlanırlar. Böylece kasılmadan önce uzunluğu on beş santimetre kadar olan bir kas, kasılınca dört santimetreye inebilir.

Hücreler kirişe çapraz olarak da bağlanabilirler. Bu düzen bir kas demeti içine çok sayıda lifin sığdırılabiImesini sağlar. Kas liflerinin kirişlere bağlanmış olması onların çekme hareketini küçük bir alanda gerçekleştirmelerine yardım eder. Kasların kasılma kuvveti bu işleme katılan liflerin sayısı ile ilgilidir. Böyle bir sistemde daha fazla güç elde edilmesi hareketin kısıtlanmasına bağlıdır, örneğin, el kasları bütünüyle parmaklarda toplanmış olsalardı, parmaklar ağırlaşmış olacak ve parmağı hareket ettirmek için daha fazla güç gerekecekti. Bu da parmak hareketlerini kısıtlayacaktı. Kasların bir bölümünün ön kolda toplanmış olmasıyla parmaklardaki ağırlık azaltılmış ve gereksiz güç kaybı önlenmiştir.

İskelet kasları bazen kırmızı ve beyaz olmak üzere iki bölüme ayrılırlar. Kırmızı liflerde miyoglobin denilen ve kandaki hemoglobine benzeyen boya maddesinden, daha çok bulunur. Miyoglobin kandan aldığı oksijeni kaslarda depo eder. Bu oksijen, vücut duruşunu korumak gibi uzun süreli etkinlikler için gereklidir. Seğirme biçimindeki kasılmaları yapan beyaz kaslarda daha az miyoglobin vardır, örneğin danada vücut duruşunu sağlayan kalınsı kas çoğunlukla kırmızı liflerden oluştuğu halde sıçrama gibi hareketlerde kullanılan baldır ikiz kası çok daha açık renklidir.

Doğada, yapının işleve uygun bir biçimde değişmesine en iyi örneklerden biri iskelet kasları hücreleridir. Bu kaslar çapı milimetrenin yüzde biri ile binde biri kadar olan silindir biçiminde liflerden meydana gelmiştir. Uzunlukları çoğunlukla 110 mm. kadardır. İskelet kasları embriyo hücrelerinin kaynaşmalarıyla meydana geldiklerinden, gelişmiş bir hücrede bir kaç yüz çekirdek bulunabilir. İskelet kaslarının en belirgin özelliği liflerde görülen enlemesine çizgilerdir. Canlı bir kas polarılmış ışın mikroskobuyla incelendiğinde bu özellik görülebilir; elektron mikroskobu aynı özelliği ölü kasta da tüm ayrıntılarıyla verir.

Kasılmayı gerçekleştiren yapıları belirten bu enlemesine çizgiler, gerçekte kasılma yeteneğinden çok, kasılma hızıyla ilgilidirler. Gelişmekte olan kas hücreleri çizgilenmeden önce de kasılma yeteneğine sahiptirler; bunun gibi kültür içindeki kas hücreleri, çizgilerini yitirdikten sonra da bir süre kasılma yeteneklerini korurlar.